
Key Takeaways
BOQ ย่อมาจาก Bill of Quantities คือเอกสารแสดงรายการปริมาณงาน วัสดุ ค่าแรง และต้นทุนที่เกี่ยวข้องกับโครงการก่อสร้าง ช่วยให้ผู้เกี่ยวข้องวางแผนงบประมาณ เปรียบเทียบราคา ตรวจสอบงวดงาน และควบคุมต้นทุนได้อย่างเป็นระบบ นอกจากนี้ การเชื่อมโยงข้อมูล BOQ กับระบบบัญชีและ ERP ยังช่วยให้ธุรกิจติดตามค่าใช้จ่ายและบริหารโครงการได้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น
ปัญหาใหญ่ของการสร้างบ้าน อาคาร หรือโครงการก่อสร้างทุกระดับ คืองบประมาณบานปลายและเสร็จไม่ทันตามกำหนด โดยมักมีสาเหตุมาจากความไม่ชัดเจนของขอบเขตงานและราคาวัสดุก่อสร้าง ทั้งยังอาจนำมาซึ่งความขัดแย้งระหว่างเจ้าของงานกับผู้รับเหมาก่อสร้าง การทำความเข้าใจเกี่ยวกับ BOQ (Bill of Quantities) จึงเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญที่จะช่วยให้ทุกฝ่ายเห็นภาพตรงกัน เพื่อให้ควบคุมงบประมาณได้ และบริหารงานก่อสร้างให้ราบรื่นตั้งแต่ต้นจนจบ
BOQ คืออะไร ย่อมาจากอะไร และสำคัญอย่างไรในงานก่อสร้าง?
BOQ ย่อมาจาก Bill of Quantities หมายถึง เอกสารแสดงรายการปริมาณงาน วัสดุ ค่าแรง และค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับโครงการก่อสร้าง โดยจัดทำจากการถอดปริมาณตามแบบสถาปัตยกรรม แบบวิศวกรรม และข้อกำหนดของโครงการ เพื่อใช้ประกอบการประมาณราคาและบริหารต้นทุน
ความสำคัญของ BOQ ในงานก่อสร้าง มีดังนี้
- ช่วยในการประมาณการงบประมาณ ทำให้เจ้าของโครงการรู้ต้นทุนที่แท้จริงล่วงหน้าอย่างแม่นยำก่อนเริ่มลงมือสร้างจริง
- ใช้เป็นมาตรฐานในการเปรียบเทียบ ช่วยให้เทียบราคาประมูลงานจากผู้รับเหมาหลายรายบนบรรทัดฐานเดียวกัน โดยไม่มีใครได้เปรียบเสียเปรียบ
- ใช้ในการตรวจงวดงานและเบิกจ่ายเงิน ช่วยลดปัญหาเบิกเงินเกินโดยที่งานยังไม่เสร็จ หรือผู้รับเหมาเบิกเงินเกินเนื้องานจริง เพราะใช้ BOQ เป็นดัชนีวัดความคืบหน้า
- ใช้ควบคุมปริมาณวัสดุ วางแผนจัดซื้อและลดการสั่งซื้อวัสดุซ้ำซ้อนหรือสูญหายในหน้างาน
อย่างไรก็ตาม BOQ เป็นข้อมูลประมาณการตามขอบเขตงานและเงื่อนไขที่กำหนด ไม่ใช่การรับประกันว่าต้นทุนจริงจะเท่ากับงบประมาณเสมอไป จึงควรปรับปรุงข้อมูลเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงแบบหรือขอบเขตงาน
ใครเป็นคนจัดทำ BOQ ?
ผู้มีหน้าที่จัดทำ BOQ ขึ้นอยู่กับขนาด ประเภท และความซับซ้อนของโครงการ โดยหลักๆ แล้ว ผู้จัดทำใบ BOQ จะแบ่งตามบทบาท ได้ดังนี้
- สถาปนิกหรือวิศวกรผู้ออกแบบ สำหรับโครงการขนาดกลางถึงใหญ่ เพื่อความแม่นยำตามแบบแปลนและโครงสร้างทางวิศวกรรมที่ออกแบบไว้
- ผู้เชี่ยวชาญด้านการถอดแบบและประมาณราคา (Quantity Surveyor – QS) ทำหน้าที่ถอดราคากลาง คุมงบประมาณ และจัดทำใบ BOQ โดยเฉพาะในโครงการระดับมืออาชีพ
- ผู้รับเหมาก่อสร้าง ในกรณีที่เป็นงานขนาดเล็ก หรือเจ้าของบ้านจัดหาผู้รับเหมาทำใบเสนอราคามาให้ตรวจสอบ
องค์ประกอบและตัวอย่างใบ BOQ สำหรับงานก่อสร้าง
ตัวอย่างใบ BOQ สำหรับงานก่อสร้าง โดยทั่วไปจะจัดรายการตามหมวดงาน เพื่อให้ตรวจสอบปริมาณและต้นทุนได้สะดวก โดยประกอบด้วยข้อมูลสำคัญ เช่น รายการงาน หน่วย ปริมาณ ราคาต่อหน่วย ค่าวัสดุ ค่าแรง และราคารวม
หมวดงานที่มักพบในใบ BOQ ได้แก่
- หมวดงานเตรียมการและงานโครงสร้าง งานปรับพื้นที่ งานเสาเข็ม งานฐานราก งานเหล็กเสริม และงานคอนกรีต
- หมวดงานสถาปัตยกรรม งานผนัง งานหลังคา งานประตูและหน้าต่าง งานปูพื้น และงานตกแต่งผิว
- หมวดงานระบบ งานไฟฟ้า งานประปาและสุขาภิบาล รวมถึงระบบปรับอากาศ
- หมวดค่าใช้จ่ายอื่น ๆ เช่น ค่าแรง ค่าดำเนินการ ค่าเครื่องมือ ค่าอุปกรณ์ และภาษีตามเงื่อนไขของโครงการ
ตัวอย่างตาราง BOQ แบบย่อ
| รายการงาน | หน่วย | ปริมาณ | ราคาต่อหน่วย (บาท) | ราคารวม (บาท) |
|---|---|---|---|---|
| งานคอนกรีต | ลบ.ม. | 10 | 2,500 | 25,000 |
| งานก่อผนัง | ตร.ม. | 100 | 350 | 35,000 |
| งานปูกระเบื้อง | ตร.ม. | 50 | 600 | 30,000 |
| รวมตัวอย่างรายการ | 90,000 |
หมายเหตุ: ตัวเลขข้างต้นเป็นตัวอย่างสมมติสำหรับอธิบายรูปแบบตารางเท่านั้น ไม่ใช่ราคากลางหรือราคาวัสดุและค่าแรงที่ใช้ได้กับทุกโครงการ และยังไม่รวมรายการอื่นที่อาจเกี่ยวข้อง

เปลี่ยน BOQ จากเอกสารคุมงาน สู่ระบบบัญชีมาตรฐานในธุรกิจก่อสร้าง
หลายโครงการมอง BOQ เป็นเพียงเอกสารในการเสนอราคาหรือตรวจรับงานเท่านั้น แต่ในทางธุรกิจก่อสร้างมืออาชีพ BOQ คือฐานข้อมูลต้นทาง ที่สำคัญในการบริหารบัญชีและการเงิน
การบันทึกบัญชีงานก่อสร้างแบบมาตรฐานจาก BOQ
- แปลง BOQ เป็น Cost Code เพื่อให้ฝั่งบัญชีบริหารจัดการได้ รายการใน BOQ จะถูกนำมาจัดหมวดหมู่ใหม่เป็นรหัสต้นทุน (Cost Code) และ Cost Center เช่น งานโครงสร้าง (Cost Code: 100), งานสถาปัตย์ (Cost Code: 200) เพื่อให้ติดตามค่าใช้จ่ายได้ง่ายขึ้น
- รับรู้รายได้และต้นทุนตามมาตรฐานการรายงานทางการเงิน โดยธุรกิจก่อสร้างมักใช้วิธีอัตราส่วนของงานที่ทำเสร็จ (Percentage of Completion Method) โดย BOQ เป็นตัวอ้างอิงต้นทุนรวมที่ประมาณการ (Total Estimated Cost) เพื่อเทียบกับต้นทุนที่เกิดขึ้นจริง (Actual Cost)
- จับคู่เอกสารแบบ 3-Way Matching โดยการสั่งซื้อวัสดุเข้าไซต์งานจะถูกนำมาเปรียบเทียบกับใบสั่งซื้อ (PO), ใบรับของ (GR) และรายการใน BOQ เพื่อตรวจสอบว่าต้นทุนที่เกิดขึ้นจริงเกินกว่างบประมาณที่ตั้งไว้หรือไม่
ยกระดับการบริหาร BOQ และระบบบัญชีด้วย SAP Business One
ในอดีตการจัดการ BOQ และติดตามงานมักทำผ่านรูปแบบ Manual ซึ่งมีข้อจำกัดเรื่องข้อมูลกระจัดกระจาย เสี่ยงต่อความผิดพลาด ตรวจสอบยาก และมีช่องโหว่ให้เกิดการทุจริต ดังนั้นการเชื่อมต่อ BOQ เข้ากับระบบ ERP (Enterprise Resource Planning) ระดับสากลอย่าง SAP Business One จะช่วยแก้ปัญหาเหล่านี้ได้อย่างยั่งยืน
- แหล่งข้อมูลกลางเพียงหนึ่งเดียว (Single Source of Truth) ดึงข้อมูล BOQ เข้าสู่ระบบศูนย์กลาง ทำให้ฝ่ายจัดซื้อ ฝ่ายบัญชี วิศวกรไซต์งาน และผู้บริหารเห็นข้อมูลต้นทุนชุดเดียวกันแบบเรียลไทม์ (Real-time)
- ระบบควบคุมงบประมาณอัตโนมัติ (Automated Budget Control) หากมีการเปิดใบสั่งซื้อ (PO) วัสดุเกินปริมาณหรือราคาที่กำหนดใน BOQ ระบบจะบล็อกหรือแจ้งเตือนทันที ป้องกันงบบานปลายตั้งแต่ต้นทาง
- ติดตามต้นทุนและกำไรแบบเรียลไทม์ (Real-time Cost & Profit Tracking) ฝ่ายบัญชีบันทึกการตั้งหนี้ (Accounts Payable: AP) และติดตามประสิทธิภาพต้นทุน (Cost Performance) ของแต่ละโครงการได้ทันที ผู้บริหารจึงรู้กำไรขั้นต้น (Gross Margin) ของแต่ละไซต์งานได้ตลอดเวลา
วิธีอ่านและตรวจสอบข้อมูลใน BOQ ก่อนอนุมัติ
ก่อนที่จะจรดปากกาเซ็นอนุมัติ BOQ ควรมีหลักในการตรวจสอบความถูกต้อง 4 จุดสำคัญ ดังนี้
- เช็กหน่วยและปริมาณ ตรวจสอบว่าหน่วยวัด เช่น ตร.ม., ลบ.ม., จุด ตรงตามแบบแปลนจริงหรือไม่
- ตรวจสอบราคาต่อหน่วย (Unit Cost) เช็กค่าวัสดุและค่าแรงเทียบกับราคากลางในท้องตลาด ณ ปัจจุบัน
- ดูความสมบูรณ์ของรายการ ตรวจสอบว่าไม่มีรายการงานค้าง งานหมกเม็ด หรืองานซ่อนเร้นที่อาจตกสำรวจ
- ตรวจสอบการแยกค่าแรงและค่าวัสดุ ควรแยกช่องค่าของและค่าแรงชัดเจน เพื่อความสะดวกในการตัดงวดงานและยื่นคำนวณภาษีทางบัญชี
เพิ่มประสิทธิภาพในการจัดการงานก่อสร้าง ด้วยระบบ SAP Business One จาก ICON Framework
การจัดทำและตรวจสอบ BOQ ด้วยรูปแบบ Manual อาจเสี่ยงต่อความผิดพลาดและการทุจริต ยกระดับการบริหารงบประมาณและควบคุมโครงการอย่างมืออาชีพด้วย ICON CM with SAP Business One ซึ่งเป็นระบบ ERP สำหรับงานก่อสร้าง จาก ICON Framework ที่เชื่อมโยงข้อมูลเพื่อบริหารและควบคุมงบประมาณ ควบคุมการสั่งซื้อวัสดุ และติดตามงวดงานได้ Real-time พร้อมรองรับการทำงานร่วมกับโปรแกรมบริหารอสังหาริมทรัพย์ เพื่อช่วยให้ผู้ประกอบการและผู้รับเหมาบริหารต้นทุนได้อย่างแม่นยำ ป้องกันงบบานปลาย และเพิ่มกำไรให้โครงการอย่างยั่งยืน
สามารถศึกษารายละเอียด ICON CM with SAP Business One หรือติดต่อ ICON Framework เพื่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมและขอใบเสนอราคาได้เลยวันนี้
- โทรศัพท์ : 099-8263928, 080-4470066
- อีเมล : sales@iconframework.com
- Facebook : ICON Framework
- หรือกรอกแบบฟอร์มติดต่อผ่านเว็บไซต์ ICON Framework
ข้อมูลอ้างอิง
- What is a bill of quantities?. สืบค้นเมื่อวันที่ 19 ตุลาคม 2569 จาก https://www.jonesmelling.co.uk/newsroom/insights/what-is-a-bill-of-quantities/
- Construction Cost Control for Road Projects in the Context of Malaysian Contractors. สืบค้นเมื่อวันที่ 19 ตุลาคม 2569 จาก https://journals.iium.edu.my/kaed/index.php/japcm/article/view/722
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ BOQ (Bill of Quantities) (FAQs)
Q :หากมีการเปลี่ยนแปลงแบบก่อสร้างหลังอนุมัติ BOQ แล้ว ควรทำอย่างไร ?
A :ควรตรวจสอบผลกระทบต่อปริมาณงาน วัสดุ ค่าแรง และงบประมาณ พร้อมจัดทำรายการแก้ไขหรือเอกสารเปลี่ยนแปลงงานตามขั้นตอนที่ตกลงกัน จากนั้นปรับปรุง BOQ ให้ตรงกับขอบเขตงานล่าสุด และเก็บประวัติการแก้ไขไว้เพื่อใช้ตรวจสอบต้นทุนและการอนุมัติในภายหลัง
Q :BOQ จำเป็นต้องมีลายเซ็นรับรองหรือไม่ ?
A :ขึ้นอยู่กับข้อกำหนดของโครงการ สัญญา และกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างที่เกี่ยวข้อง สำหรับโครงการที่ต้องใช้ BOQ เป็นเอกสารประกอบการเสนอราคา อนุมัติงบประมาณ หรือทำสัญญา ควรกำหนดผู้จัดทำ ผู้ตรวจสอบ และผู้อนุมัติให้ชัดเจน เพื่อให้สามารถตรวจสอบความรับผิดชอบและใช้เอกสารเป็นหลักฐานอ้างอิงได้
Q :ควรเก็บเอกสาร BOQ อย่างไรเพื่อให้ตรวจสอบย้อนหลังได้ง่าย ?
A :ควรจัดเก็บ BOQ แยกตามโครงการ พร้อมระบุวันที่จัดทำ เลขที่เอกสาร เวอร์ชัน และสถานะการอนุมัติ รวมถึงเก็บเอกสารที่เกี่ยวข้อง เช่น ใบเสนอราคา ใบสั่งซื้อ และรายการเปลี่ยนแปลงงานไว้ด้วยกัน หากมีหลายโครงการหรือมีการแก้ไขข้อมูลบ่อย การใช้ระบบจัดการข้อมูลส่วนกลางจะช่วยให้ค้นหาเอกสารและติดตามประวัติการเปลี่ยนแปลงได้สะดวกขึ้น